Multidisciplinaire projecten

Sanering zuurteerbekkens Total Belgium (Ertvelde)

De ingenieurs van de technische dienst en de afdeling onderzoek en ontwikkeling sloegen de handen in elkaar om voor Total Belgium een verwerkingsinstallatie voor zuurteer te ontwikkelen en de nodige werkmethodes voor de succesvolle uitvoering van dit complexe project te bedenken en uit te schrijven.

In 1920 werd in de Gentse kanaalzone de eerste Fina-raffinaderij opgestart. Zuurteer is een restproduct van die olieraffinage en werd op het fabrieksterrein in bekkens opgeslagen, waarbij een waterlaag fungeerde als ‘geurslot’ om hinderlijke en irriterende zwaveldioxide-emissies tegen te gaan.

De huidige milieunormen laten de opslag van zuurteer in aarden bekkens niet meer toe. In totaal liggen in de bekkens minstens 102.000 kubieke meter zuurteer en 70.000 kubieke meter vervuilde grond. Bovendien werd een uitloging naar het grondwater vastgesteld. Het vervuilde grondwater moet ook gezuiverd worden zodat het kan geloosd worden in het kanaal Gent-Terneuzen.

De volledige sanering werd door het milieukundige studiebureau Haskoning in drie fases uitgetekend. De eerste fase, het wegnemen van de bron van de vervuiling, werd in 2004 aan DEC gegund.

De sanering

De eerste fase van deze sanering, opgevat als een ‘design and build’ opdracht, is verder opgesplitst in drie opeenvolgende loten, te beginnen met studie en ontwerp, gevolgd door de bouw van de pilootinstallaties met grootschalige pilootproeven en uiteindelijk de eigenlijke saneringswerken. De ‘Full Scale Execution’ is van start gegaan in februari 2006.

In eerste instantie werd de waterlaag, die als ‘geurslot’ fungeerde, bedekt met een nieuw geurslot: een kalkdeken. Dit liet ons toe de waterlaag af te pompen. Het aanbrengen van dit kalkdeken gebeurde door twee omgebouwde rupsvoertuigen, die onderling verbonden waren met een kabelbaan waarlangs een sproeikop heen en weer kon bewegen. Het systeem liet toe om een kalkmengsel gelijkmatig over het bekken te verdelen – een fysische barrière, maar ook een chemische binder voor het irriterende SO2. Daarna kon het vervuilde water uit het bekken worden gepompt, gezuiverd en geloosd.

Het hele bekken bestaat eigenlijk uit drie door dijken van elkaar gescheiden lagunes. In deze lagunes komt het zuurteer voor in vloeibare, pasteuze of vaste vorm. Het ontgraven zuurteer wordt met een aantal toeslagstoffen gemengd in een door DEC ontworpen behandelingsinstallatie, volgens recepten die eveneens door DEC zelf ontwikkeld zijn.

De hoge eisen die gesteld worden aan het eindproduct vormen een continue uitdaging voor de specialisten van de afdeling onderzoek en ontwikkeling. Door het mengen met toeslagstoffen wordt het zuurteer geneutraliseerd, gestabiliseerd en gesolidifieerd. Het resultaat is een stabiel product waarin het zuurteer gebonden zit. Dit product wordt opgeslagen in een Vlarem-conforme saneringsberging. Het resultaat zal uiteindelijk een 15 meter hoge groene heuvel worden van 300 bij 150 meter, met een nuttig volume van in totaal 270.000 kubieke meter.

Technische overwinningen

Technisch gezien is dit een heel complexe werf. Enkele voorbeelden: het aangevoerde zuurteer moet vermalen worden, maar de meeste ‘brekers’ kunnen geen kleverige, pasteuze materialen aan. Voor de verwerking van de producten binnenin de installatie wordt gebruik gemaakt van transportbanden die niet alleen droge, maar ook voor zeer natte en kleverige producten geschikt zijn. Om geurhinder te vermijden werden de dumpers uitgerust met afdekzeilen en een sproei-installatie. De behandeling van het zuurteer vindt dan weer plaats in een gesloten gebouw met continue luchtverversing, waarbij de afgevoerde lucht ook nog eens via natte gaswassing gezuiverd wordt. Dat er in nabijheid ook nog gewoond wordt, is een extra moeilijkheid. Om hinder van welke aard ook te vermijden en om de veiligheid van de omwonenden én van onze medewerkers te garanderen, worden alle mogelijke maatregelen genomen.

Bommen in de bekkens

Een ander probleem is dat de voormalige olieraffinaderij in WO II het doelwit is geweest van zware bombardementen. Er werden al drie grote vliegtuigbommen en twee kleinere artillerieprojectielen in de bekkens gevonden, maar er worden er nog meer verwacht.

De aanwezigheid van niet-ontplofte explosieven (UXO – unexploded ordnance) heeft een enorme impact op de werken. De planning en de ontgravingsmethode werden hier volledig aan aangepast. In de voorbereidingsfase is een gedetailleerd historisch onderzoek uitgevoerd, waarbij enerzijds de geschiedenis van de zuurteerbekkens in kaart werd gebracht en waarbij anderzijds zoveel mogelijk gegevens werd verzameld omtrent de uitgevoerde bombardementen. Op basis van het historisch onderzoek is het te ontgraven terrein opgedeeld in ‘veilige zones’ en ‘potentieel gevaarlijke zones’. In deze laatste zones gebeurt er eerst een geofysische detectie en worden alle mogelijke anomalieën geruimd die mogelijk een UXO zouden kunnen zijn. Om deze werken uit te voeren, heeft DEC twee onderaannemers-specialisten onder de arm genomen. Wanneer effectief een UXO wordt vrijgegraven, wordt deze professioneel opgeruimd door DOVO.

De toekomst

Later zullen ook de oude bedrijfsterreinen gesaneerd worden, en dan komt het vervuilde grondwater aan de beurt.

Veiligheid

In oktober 2009 won DEC voor dit project de IADC Safety Award. Elk jaar wil de IADC één van haar leden eren voor een uitzonderlijke prestatie op het gebied van veiligheid. De IADC Safety Award is bedoeld om het ontwikkelen van veiligheidsvaardigheden in de job aan te moedigen en die mensen te belonen die in de uitoefening van hun beroep van een groot veiligheidsbewustzijn hebben getuigd.